Evenwicht is een belangrijke bouwsteen in het universum. Het houdt de planeten in een baan om de zon, zorgt ervoor dat we niet als kegeltjes omvallen en maakt wipwappen tot een waar genoegen. We kunnen evenwichtige beslissingen nemen en ons evenwichtig voelen. Het hele onderwijs is gebaseerd op evenwicht: aan de andere kant van de vraag moet steeds het juiste antwoord staan.

Evenwicht

De les Evenwicht hebben we op diverse scholen in Schiedam en Rotterdam gegeven voor groep 4 t/m 8 als onderdeel van een serie, waarin we meetkundige begrippen met behulp van kunst onderzoeken. In deze les deden de leerlingen onderzoek naar het ‘is gelijk’ teken.

Het werkwoord ‘zijn’ is voor culturen in alle tijden de drijfveer geweest voor het ontstaan van een breed aanbod aan gedachten en artefacten. Van Shakespeare ‘s ‘Zijn of niet zijn’, Einsteins E=MC2, tot wipwappen en uurwerken. ‘Is gelijk aan’ veronderstelt altijd ‘iets in relatie tot iets anders’.

Het ‘=’ teken is het meest onderschatte en tegelijkertijd allermooiste symbool van het onderwijs. Waar het onverbiddelijk rekenkundige ‘dat is zo!’ aanzet tot leren, daar maakt het filosofische ‘is dat zo?’ ruimte om te denken.

In de klas

In groep 4 beginnen we met de afbeelding van een wipwap. Waarom staat de plank recht? Evenwicht is een leuk begrip. Wat hier is, is ook daar. Er verschijnen letter op de wipwap. En nou klapt de plank om. Waarom gaat hij aan die kant naar beneden? Wat moeten we doen om de plank weer recht te laten staan of juist de andere kant op te laten gaan. De letters op de plank blijven heen en weer schuiven en steeds moet je weer onderzoeken wat er gaat gebeuren.

Dan komt er een kunstwerk in beeld. De Amerikaanse kunstenaar Alexander Calder maakt dingen in evenwicht, die ogenschijnlijk niet in evenwicht lijken te kunnen zijn. Nou ja, het kan wel maar dan moet het aan de ene kant wel even zwaar zijn als aan de andere kant. Het gekke is alleen dat die ene kant veel groter lijkt dan de andere kant.

Dat brengt ons op ‘balanceren’; een ander woord voor evenwicht. Dan hoeft het er niet hetzelfde uit te zien, maar er kan er toch evenwicht zijn. Als je dat wil ervaren moet je maar eens op één been gaan staan en voorover buigen. Je lijkt wel een som zo. Je standbeen is het ‘is gelijk’ teken en de ene kant van je lichaam is nu even zwaar als de andere kant. Die ervaring kan je gebruiken om zelf een kunstwerk te maken.

Je krijgt een stuk stevig draad en echt gereedschap. Tangen waarmee je kan knippen en buigen. En natuurlijk plakband waarmee je onderdelen aan elkaar kan maken. Nou is het de bedoeling dat je iets gaat maken dat kan bewegen en ook in balans is.

Deze les laat de samenhang tussen abstracte begrippen en de wereld om ons heen zien. Kinderen ontdekken dat balanceren op één been is hetzelfde als 1+2=3.